Parket bij de Hoge Raad · conclusie · 18 december 2015

Enquêtebevoegdheid vereffenaar nalatenschap; partiële verdeling aandelen tijdens vereffening

• Enquêterecht
• Boek 2 BW

Samenvatting

In een enquêteprocedure over vennootschappen waarvan de aandelen tot een nalatenschap behoren, gaat het erom of de vereffenaar van de nalatenschap enquêtebevoegd is en of de erfgenamen terecht zijn ontvangen. De A-G acht de vereffenaar, net als een curator, enquêtebevoegd vanwege zijn beheertaak. Hij meent dat een partiële verdeling van de aandelen door erfgenamen die zelf als vereffenaar optraden, waarschijnlijk nietig is wegens Selbsteintritt. Hij concludeert tot verwerping van het cassatieberoep.

Kernoverwegingen

“Het onderdeel is ongegrond. De ondernemingskamer heeft de verzoekschriften in de zaken 01 en 02 kennelijk zo uitgelegd dat de erven zowel de formele als de materiële procespartij zijn. Dit – feitelijke – oordeel is niet onbegrijpelijk. Deze verzoekschriften zijn immers, anders dan het onderdeel stelt, niet ingediend door Van Hees (krachtens een volmacht van de erven), maar door de erven zelf. Dit blijkt uit de aanhef van de verzoekschriften, waarin de namen van de vijf erven zijn vermeld en zij worden aangeduid als “verzoekers”. Dat op de eerste bladzijde van de verzoekschriften ook is vermeld dat de erven krachtens volmacht worden vertegenwoordigd door Van Hees, maakt Van Hees nog niet de formele procespartij. Nu hij dat niet is, gaan ook de klachten over de positie van Van Hees als vereffenaar niet op.”

r.o. 3.3

“Het oordeel van de ondernemingskamer lijkt mij overigens juist. Op grond van de jurisprudentie van de Hoge Raad kan de curator in het faillissement van een moedervennootschap een enquête inzake een dochtervennootschap verzoeken. Het betreft hier een daad van beheer met betrekking tot een vermogensbestanddeel van de failliete boedel, aldus de Hoge Raad. De vereffenaar van een nalatenschap (en ook de executeur) heeft, evenals de curator, tot taak het vermogen van de boedel te beheren. Ik denk daarom dat de vereffenaar (en ook de executeur), net als de curator, enquêtebevoegd moet worden geacht. Dat dan zowel de vereffenaar als de deelgenoten in een nalatenschap enquêtebevoegd zijn, stuit mijns inziens niet op bezwaren.”

r.o. 3.7

“Ik keer terug naar de onderhavige zaak. Áls al moet worden aangenomen dat in het algemeen een nalatenschap rechtsgeldig kan worden verdeeld voordat de vereffening is voltooid, meen ik dat de erfgenamen daartoe in de onderhavige zaak niet bevoegd waren. In deze zaak traden de erfgenamen ten tijde van de verdeling zelf op als vereffenaars. Daarin schuilt het probleem. In hun hoedanigheid van vereffenaar dienden de erfgenamen zich mede te richten naar de belangen van de schuldeisers. Maar als deelgenoten in de nalatenschap hadden zij andere belangen. In zo’n geval is er dus sprake van een duidelijke belangentegenstelling, met als gevolg dat de positie van de schuldeisers in het gedrang komt. Perrick wijst er terecht op dat

“…verdeling tot gevolg zal hebben dat de verdeelde goederen niet meer tot de nalatenschap behoren en daardoor niet meer onder het beheer van de erfgenamen/vereffenaars vallen. Zij zullen niet meer door de vereffenaar te gelde gemaakt kunnen worden ter voldoening van de schulden van de nalatenschap.”

Ik meen daarom dat, voor zover er al van moet worden uitgegaan dat (partiële) verdeling vóór afronding van de vereffening rechtsgeldig kan plaatsvinden, in elk geval de erfgenamen/vereffenaars dit niet op eigen houtje kunnen bewerkstelligen. Er zou anders sprake zijn van ongeoorloofde Selbsteintritt. Het verbod daarop in art. 3:68 BW wordt in art. 4:415 lid 4 BW ook op de vereffenaar van een nalatenschap van toepassing verklaard. Art. 4:415 lid 4 lijkt weliswaar […]”

r.o. 3.16