Rechtbank Gelderland · 29 juli 2026

Kort geding oud-diakenen tegen kerkgenootschap over collectief aftreden kerkenraad

• Vereniging, stichting en coöperatie
• Boek 2 BW

Samenvatting

Oud-diakenen van een kerkgenootschap vorderen in kort geding schorsing van kerkelijke besluiten over het collectieve aftreden van de kerkenraad en toelating tot die kerkenraad. De voorzieningenrechter past artikel 2:2 BW toe als kader voor een terughoudende toetsing aan de eigen kerkelijke regels en aan de waarborgen van de interne rechtsgang. De diakenen zijn ontvankelijk, maar de vorderingen worden afgewezen omdat strijd met de kerkelijke regels onvoldoende aannemelijk is en de belangenafweging in hun nadeel uitvalt.

Kernoverwegingen

“Het kerkgenootschap c.s. stellen zich allereerst op het standpunt dat de burgerlijke rechter onbevoegd is om van dit geschil kennis te nemen en over de vorderingen van de diakenen te oordelen. Volgens hen gaat het om een interne kerkelijke aangelegenheid en moet de overheid zich onthouden van bemoeienis met de inhoud van de godsdienst en de organisatie van de kerk. De voorzieningenrechter overweegt dat artikel 2:2 BW kerkgenootschappen voorziet in een vergaande organisatievrijheid, die zowel de oprichting als de inrichting daarvan omvat. Een kerkgenootschap wordt geregeerd door haar eigen statuut (in dit geval de DKO), voor zover dit niet strijdig is met de wet. Dit berust op het beginsel van de scheiding tussen kerk en staat. Bij een interne kerkelijke aangelegenheid als de onderhavige is voor de civiele rechter een beperkte rol weggelegd. De scheiding tussen kerk en staat gaat echter niet zover dat de gang naar de burgerlijke rechter per definitie uitgesloten is. Dat zou in strijd zijn met de grondrechten van artikel 17 en 112 Grondwet. Volgens vaste rechtspraak is het recht waarin de eiser vraagt te worden beschermd bepalend. En daarbij geldt als uitgangspunt dat de burgerlijke rechter, indien bevoegd, slechts kan toetsen of sprake is van strijd met de wet, van strijd met de eigen regels (het statuut en het kerkrecht) en of de interne procedure met voldoende waarborgen - waarvan de fundamentele beginselen van procesrecht deel uitmaken - is omkleed.”

r.o. 4.3

“Uitgangspunt is dat, wanneer een kerkelijk statuut voorziet in geschilbeslechting, partijen bij een geschil deze kerkelijke rechtsgang dienen te volgen. Als zij dat niet (volledig) doen, zijn zij in beginsel bij de burgerlijke rechter niet-ontvankelijk in hun vordering. Er zijn echter omstandigheden waaronder het naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar is om van een rechtszoekende te vergen om de kerkelijke rechtsgang af te wachten. Een van die omstandigheden is dat deze kerkelijke rechtsgang niet voldoet aan fundamentele beginselen van procesrecht. In deze zaak voorzien de DKO en de appelregeling in een interne kerkelijke rechtsgang. Nu de Generale Synode nog geen uitspraak heeft gedaan is deze rechtsgang nog niet geheel doorlopen. Dat kan echter, naar het voorlopig oordeel van de voorzieningenrechter, van de diakenen ook niet worden gevergd. Het volgende is daarvoor van belang.”

r.o. 4.6

“Gelet op de voornoemde omstandigheden, zeker wanneer deze in samenhang worden bezien, is de voorzieningenrechter voorshands van oordeel dat geen sprake is van een met voldoende waarborgen omklede interne rechtsgang. Het is dan ook naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar om van de diakenen te vergen dat zij de procedure bij de Generale Synode afwachten. Dat betekent dat de diakenen ontvankelijk zijn in hun vorderingen.

Eisers zijn niet-ontvankelijk jegens gedaagden sub 3 en 4”

r.o. 4.10