Parket bij de Hoge Raad · conclusie · 3 mei 2002

Tegenstrijdig belang bestuurder en vernietiging bestuursbesluit door aandeelhouder (Antilliaanse NV)

• Besluitvorming en vernietigbaarheid
• Boek 2 BW

Samenvatting

Een aandeelhouder en borg van een Antilliaanse NV wil een bestuursbesluit en een managementovereenkomst met een vennootschap van de enige bestuurder en diens zonen laten vernietigen, wegens tegenstrijdig belang. De A-G bespreekt artikel 124 WvKNA, gelijk aan artikel 2:146 BW, en de zorgvuldigheidsnormen voor het bestuur. Een aandeelhouder kan vernietiging van het bestuursbesluit vorderen, maar een beroep op onbevoegde vertegenwoordiging komt alleen toe aan de vennootschap zelf. De A-G concludeert desondanks tot vernietiging en terugverwijzing, vanwege andere gegronde klachten.

Kernoverwegingen

“De ratio van de tegenstrijdig-belangregeling is om het risico te vermijden dat de bestuurder bij zijn handelen, dat gericht moet zijn op het belang van de vennootschap, zijn persoonlijk belang laat overwegen.(26) Niet vereist is dat de verrichte rechtshandeling daadwerkelijk nadelig is voor de vennootschap.(27) 2.11 Indien een vennootschap, zoals Sundat, geen raad van commissarissen heeft, is de algemene vergadering van aandeelhouders ingevolge de tweede volzin van art. 124 WvKNA (art. 2:146 BW) bevoegd om in gevallen van tegenstrijdig belang een bijzondere vertegenwoordiger aan te wijzen.(28) Deze bepaling is van dwingend recht. In het onderhavige geval, waarin [betrokkene A] enig directeur was van Sundat, geven de statuten van Sundat de algemene vergadering trouwens dezelfde bevoegdheid. 2.12 In verband met deze aanwijzingsbevoegdheid rust op het bestuur de plicht om de algemene vergadering tijdig te informeren over de aanwezigheid van een tegenstrijdig belang. De ava wordt aldus in de gelegenheid gesteld haar voormelde bevoegdheid (tijdig) uit te oefenen. Deze informatieverplichting wordt door sommige schrijvers uit de wettelijke regeling van het tegenstrijdig belang zelf afgeleid.(29) Anderen baseren deze informatieplicht (mede) op de redelijkheid en billijkheid/goede trouw.(30) 2.13 In de literatuur is opgemerkt dat het tijdig informeren van de algemene vergadering van aandeelhouders in de praktijk op bezwaren kan stuiten, gezien bijvoorbeeld de haast die met een […]”

r.o. 2.10

“Als het bestuur namens de vennootschap heeft gehandeld ondanks een tegenstrijdig belang en zonder dat door het bevoegde orgaan een bijzonder vertegenwoordiger is aangewezen, bijvoorbeeld omdat dit orgaan niet van dit tegenstrijdige belang en/of die handeling op de hoogte is gesteld, kan het daaraan ten grondslag liggende bestuursbesluit op vordering van iedere belanghebbende in rechte worden vernietigd.(33) De daarop voortbouwde vertegenwoordigingshandeling bindt de vennootschap daarom in beginsel niet, met dien verstande dat derden te goeder trouw tegen die onbevoegdheid worden beschermd. Ook naar oud Nederlands/ Antilliaans recht kon de (onderhavige) ongeldigheid van bestuursbesluiten worden ingeroepen door iedere belanghebbende, onder wie de aandeelhouder.(34) 2.15 Namens de rechtspersoon kan een beroep op onbevoegde vertegenwoordiging - als gevolg van de nietigheid of vernietiging van het daaraan ten grondslag liggende bestuursbesluit - slechts worden gedaan door de raad van commissarissen, de algemene vergadering of de statutair aangewezen vertegenwoordiger. Een zodanig beroep kan echter niet met succes door een individuele aandeelhouder worden gedaan, zoals [eiseres]. Daarom meen ik dat de onderdelen 1, 2, 4 en 5 falen bij gebrek aan belang. Ook als wordt aangenomen dat het onderhavige bestuursbesluit gebrekkig is wegens de aanwezigheid van een tegenstrijdig belang en dat de ongeldigheid ook kan worden tegengeworpen aan Joral - als derde die niet te goeder trouw is […]”

r.o. 2.14

“Namens de rechtspersoon kan een beroep op onbevoegde vertegenwoordiging - als gevolg van de nietigheid of vernietiging van het daaraan ten grondslag liggende bestuursbesluit - slechts worden gedaan door de raad van commissarissen, de algemene vergadering of de statutair aangewezen vertegenwoordiger. Een zodanig beroep kan echter niet met succes door een individuele aandeelhouder worden gedaan, zoals [eiseres]. Daarom meen ik dat de onderdelen 1, 2, 4 en 5 falen bij gebrek aan belang. Ook als wordt aangenomen dat het onderhavige bestuursbesluit gebrekkig is wegens de aanwezigheid van een tegenstrijdig belang en dat de ongeldigheid ook kan worden tegengeworpen aan Joral - als derde die niet te goeder trouw is omdat [betrokkene A] zowel bestuurder was van Sundat als van Joral - helpt dit [eiseres] om de genoemde reden niet. Daarom is het inroepen van de pauliana ten aanzien van de managementovereenkomst zelf voor [eiseres] een meer voor de hand liggende weg. 2.16 Voor het geval de Hoge Raad hierover anders zou denken, maak ik nog de volgende opmerkingen over de vraag wanneer een tegenstrijdig belang in de zin van de onderhavige bepaling aanwezig moet worden geacht en wat daarvan de rechtsgevolgen zijn. Onder een tegenstrijdig belang in de zin van de onderhavige bepaling is onder meer te begrijpen het geval dat de vennootschap, vertegenwoordigd door de/een bestuurder, handelt met die bestuurder zelf (direct tegenstrijdig belang). Maar de geciteerde Mediasafe-arresten(35) hebben […]”

r.o. 2.15